Mỗi dịp Xuân về, tín đồ trong nước xuất xắc hát bài bác “Mùa Xuân Đầu Tiên” của nhạc sĩ Văn Cao, như thể nó là một phiên bản nhạc Xuân vui tươi lắm vậy. Nhưng mà thật ra đó là một ca khúc bi ai, với một vài phận long đong không lose gì tác giả.

Bạn đang xem: Mùa xuân đầu tiên văn cao


*

Văn Cao qua đường nét cọ trần gian Vĩnh 


Cuối năm 1975, không lâu sau khi miền nam thất thủ, tờ “Sài Gòn Giải Phóng” cho người ra Hà Nội chạm mặt Văn Cao, để ông viết một bài bác nhạc mừng Xuân Bính-Thìn. Chắc rằng họ mong muốn ông soạn một nhạc khúc hào hùng dạng hình như “Sông Lô” xuất xắc “Tiến Về Hà Nội” để ăn uống mừng chiến thắng.

Bấy tiếng Văn Cao vẫn còn đang bị tội phạm treo vày vụ Nhân-Văn Giai-Phẩm. Tuy không phải đi tội phạm cải tạo như các người không giống trong đội (dù gì tên tuổi ông cũng đã dính tức thời với bài bác quốc ca), nhưng Văn Cao cũng ko được trường đoản cú do. Xung quanh nhà lúc nào cũng có thể có công an dòm chừng, canh gác. đồng đội muốn cho tới thăm cũng ngại, sợ hãi bị “vỗ vai” bất tử.

Ðã lâu ông không còn viết ca khúc, tốt nhất là nhạc mang hơi hướm chủ yếu trị, từ lúc bị phê phán nặng nề nề. Ông chỉ soạn nhạc ko lời mang lại phim kịch, tốt vẽ bích chương hoặc minh hoạ sách báo nhằm kiếm sống. Ngay sát hai mươi năm ko sáng tác, bỗng nhiên dưng sau khi chiến tranh ngừng có fan đến đặt hàng, Văn Cao thừa nhận lời ngay. Theo lời nói của Nguyễn Nghiêm Bằng, đàn ông thứ:

“Ðó là 1 trong đêm vào vào giữa tháng Mười nhị 1975. Shop chúng tôi đang sống với cha mẹ trong căn nhà số 108 Yết Kiêu. Mùa Ðông, tp. Hà nội rét cơ tái. Phụ vương tôi đã từ lâu rồi ko đàn. Vậy cơ mà trong tối ấy, tôi nghe gồm tiếng chân nhè vơi lần từng bước từ chống trong ra ngay gần chiếc bầy piano – đối diện với chiếc đi-văng tôi đã ngủ. Một nhạc điệu khe khẽ vang lên, nó được đàn bởi 1 bàn tay phải. Cũng đề xuất nói thêm là phụ thân tôi đã bọn trên chiếc đàn vốn được Hội Nhạc sĩ nước ta cho thuê lại với mức giá bảy đồng rưỡi một mon (lương tôi hồi chính là 63 đồng, còn chi phí thuê nhà là 15 đồng); từ thời điểm ngày kỷ niệm 30 năm Tiến quân ca (1974), chiếc bọn mới được khuyến mãi hẳn cho phụ vương tôi thì phụ thân lại cực kỳ ít tất cả dịp sử dụng đến.

Xem thêm: Niềm Đau Đã Quá Thừa - Lời Bài Hát Khác Biệt To Lớn


*

Bài hát đã được báo sài gòn Giải Phóng số năm mới tết đến 1 tháng Một 1976 in trang trọng ở bìa tư và thu thanh ngay lập tức sau đó, được phạt trên sóng Ðài tiếng nói Việt Nam, trường hợp tôi không nhầm thì vì ca sĩ trần Khánh với đoàn ca nhạc Ðài giờ Nói vn trình bày. Bài hát được phát khoảng tầm mươi lần vào chừng một mon (hồi ấy ca khúc được truyền bá đa số qua sóng phạt thanh), rồi không hiểu biết nhiều sao âm thầm lặng lẽ chìm đi, như thể bị quên lãng. Như phần đa lần, nhìn trong suốt mấy chục năm, phụ vương không tỏ ra bực bội gì, chỉ hơi bi quan thôi. Phụ vương tôi nói chắc chắn là bài hát sẽ có ngày được hát lại và mọi người sẽ yêu nó. Với như hồ hết lần, thân phụ tôi lại đúng. Chỉ có điều thời gian đó thân phụ tôi không hề nữa. Khi bài bác hát lần trước tiên được phân phát trên sóng truyền hình vn năm 2000 thì phụ thân tôi đã không còn được 5 năm.”


Tuy bị cấm ngơi nghỉ Việt Nam, nhưng không hiểu biết nhiều nhờ đâu mà bài bác nhạc lại dò ra sang Liên-Xô. Trên đây, nó được dịch sang tiếng Nga cùng được thông dụng rộng rãi. Thậm chí, theo lời kể của Văn Thao, đàn ông trưởng, người ta còn trả mang đến ông phiên bản quyền trị giá 100 rúp. Ông đã bắt buộc viết thư dựa vào đại sứ quán ở tp. Hà nội chuyển thanh lịch Nga, nói chuyển số chi phí ấy mang lại cô đàn bà đang đến lớp bên đó. Ông viết: “Con cứ lấy mà tiêu, sinh sống nước bản thân bao bấy lâu bố gồm được biết đến đồng nhuận bút tác phẩm làm sao đâu.”

Thế thì “Mùa Xuân Ðầu Tiên” của Văn Cao bao gồm cái gì làm cho tuyên giáo cần ghét như vậy? Về phương diện tiết tấu, nó được soạn theo điệu valse nhằm luân vũ, thay vì chưng nhịp march quân hành; thoạt nghe vô cùng thướt tha, mượt mà. Nhưng lại giai điệu của này lại được đặt trong cung Sol thứ, với khá nhiều âm quãng bất bình thường ở đoạn giữa tạo nên dòng nhạc như bị nghẹn lại, một xúc cảm nghẹn ngào có chủ ý. Ðã vậy, ca từ bỏ thì nửa mừng nửa tủi, nửa lạc quan nửa bi quan. Ví dụ ẩn khuất phía sau ca khúc là trung khu hồn u uất của tác giả. Chắc hẳn rằng vì vậy mà nó bị lọt đài chăng? Ta thử hiểu đoạn mở đầu:

Rồi dặt dìu mùa xuân theo én về

Mùa bình thường, mùa vui nay đã về

Mùa xuân ao ước ấy đang đến đầu tiên

Với khói cất cánh trên sông, kê đang gáy trưa mặt sông

Một trưa nắng cho bao trọng tâm hồn

*

Một hình ảnh yên bình loáng nghe tưởng hết sức thường tình, nhưng mà phảng phất nơi đây một nỗi đơn độc khó tả — như tiếng kê gáy 1 trong các buổi trưa nắng, bên dòng sông mờ khói xa xa. Với rồi chấm dứt chiến tranh, những người dân mẹ đón nhỏ về nội địa mắt:


Người chị em nhìn bọn con nay đã về

Mùa xuân mơ ước ấy sắp tới đầu tiên

Nước đôi mắt trên vai anh, giọt sưởi ấm đôi vai anh…

Quả thật là gần như hình ảnh không mấy “hào hùng” hay “hồ hởi phấn khởi” như đảng muốn. Thay rồi nhạc điệu bỗng bất ngờ chuyển quý phái cung thứ gian khổ lạ thường:

Ôi, giờ phút yêu quê hương làm sao trong xuân vui đầu tiên.

Miệng thì hát “xuân vui”, tuy nhiên trong bụng đầy ai oán. Cụ thể có một sự mâu thuẫn không nhỏ nơi nội trung ương tác giả. Nhưng chắc rằng những câu sau đây mới thực sự tạo cho ban kiểm duyệt nên cắt:

Từ đây fan biết quê người

Từ đây bạn biết yêu mến người

Từ đây người biết yêu thương người


*

Cây dương cầm cố của Văn Cao. Ảnh: Lê quang quẻ Châu


Quả là phản rượu cồn quá mức, trái là thơ ngây quá độ. Lúc bấy giờ, đối với bên thắng cuộc làm gì có chuyện hoà thích hợp hoà giải, làm những gì có màn nam bắc sum họp anh em một nhà, có tác dụng gì hoàn toàn có thể “người biết thương người” — chưa bị tóm gọn đi kinh tế tài chính mới hay vào trại tôn tạo là may lắm rồi. Tội mang lại Văn Cao, sau bao năm bị dồn nén, bị trù dập, bị trấn áp, đầy đủ tưởng chuẩn bị được thoát ra khỏi cái lồng đang nhốt sức trí tuệ sáng tạo của mình…

Mãi mang lại cuối thập niên 1980, khi Việt Nam bắt đầu he hé “mở cửa”, nhạc Văn Cao bắt đầu được phép hát trở lại. Cơ mà vẫn chỉ cần các phiên bản tình ca truyền thống như “Thiên Thai”, “Trương Chi” v.v. Chứ “Mùa Xuân Ðầu Tiên” thì còn khuya. Bắt buộc đến năm 1995, sau khoản thời gian Văn Cao mất bài xích này new được thỏa thuận thu thanh và phát hành. Phiên phiên bản ấy được một người vợ ca sĩ văn công trẻ tên Thanh Thuý trình bày, cùng với lối hoà âm phối khí xập-xà xập-xình, nao nức trẻ trung, chẳng “ăn rơ” tí như thế nào với thông điệp thâm nám trầm, u uẩn của Văn Cao. Nhưng từ đó sau này nó lại được không ít ca sĩ với nhạc sĩ không giống bắt chước; số đông đều miêu tả “Mùa Xuân Ðầu Tiên” như một bản valse tươi vui, dễ mang đến thiên hạ … hát karaoke! trong lúc đó, công ty văn Trần mạnh dạn Hảo lại đặt câu hỏi:


“Ngày 30 tháng tư 1975, ngày xong 30 năm chiến tranh, theo mấy fan con cùng mấy người bạn bè của nhạc sĩ nhắc lại, Văn Cao im thin thít không nói gì, không reo mừng hò la vỗ tay vỗ chân rầm rập trong hàng trăm ca khúc khẩu hiệu điếc tai như nhiều phần đồng nghiệp sẽ hét. Bao gồm lẽ, ông suy nghĩ rằng, nhờ chiến thắng này mà rất có thể thân phận ‘tù tại ngoại’ của ông cũng trở nên được giải phóng, thoát án giam lỏng nhân bản chăng? Thành ra, ‘Mùa Xuân Ðầu Tiên’ chính là lời reo vui của đắng cay, niềm bâng khuâng kiếp nàn giải thoát, nỗi hoan ca lao tù tù gặp mặt nắng gió mênh mông?”

Văn Cao không hề sống để vấn đáp những vướng mắc của bọn chúng ta. Nhưng hy vọng rồi trên đây “Mùa Xuân Ðầu Tiên” sẽ tiến hành ai kia soạn lại và hát lại — hợp tinh thần, ý nghĩa sâu sắc và bối cảnh lịch sử hào hùng của nó.


*

IB – Xuân Nhâm-Dần


*

- Ian Bùi

Cựu chỉnh sửa Viên báo Trẻ; chăm viết về định kỳ sử, Âm nhạc, Nghệ thuật, Something/Anything. Từng làm cho kỹ sư điện toán. Hiện ngụ cư trong vùng Dallas.